Uçakların Oluşturduğu Yoğunlaşma İzleri (Contrails)

Uçakların yüksek irtifalarda uçuşu sırasında arkalarında gözlenen beyaz izler, atmosfer biliminde yoğunlaşma izleri (condensation trails – contrails) olarak adlandırılır. Bu olgu, jet motoru egzoz gazlarının fiziksel ve termodinamik özellikleri ile üst troposfer koşullarının etkileşimi sonucu ortaya çıkar.

Oluşum Mekanizması

Jet motorlarında hidrokarbon bazlı yakıtların yanması sonucunda başlıca su buharı (H₂O) ve karbondioksit (CO₂) açığa çıkar. Egzozdan çıkan bu sıcak ve nemli gazlar, genellikle –40 °C ila –60 °C sıcaklığa sahip olan üst troposfer ve alt stratosfer koşullarındaki ortam havası ile hızla karışır.

Bu karışım sırasında:

• Su buharı aşırı doygunluk durumuna ulaşır,
• Homojen veya heterojen yoğunlaşma çekirdekleri üzerinde yoğunlaşarak,
• Mikrometre ölçeğinde buz kristallerine dönüşür.

Bu buz kristalleri ışığı saçtığı için, gözlemciye beyaz çizgiler şeklinde görünür.

Kalıcılık ve Atmosferik Koşullar

Yoğunlaşma izlerinin atmosferde kalma süresi, çevresel koşullara bağlıdır:

• Bağıl nemin buz fazına göre %100’ün üzerinde olduğu (ice-supersaturated regions) bölgelerde, contrail’ler uzun süre kalıcı olabilir ve yatayda genişleyerek contrail-sirüs bulutlarına dönüşebilir.
• Daha kuru koşullarda ise buz kristalleri süblimleşerek iz kısa sürede kaybolur.

İklimsel Etkiler

Kalıcı yoğunlaşma izleri ve bunlardan türeyen sirüs bulutları:

• Kısa dalga güneş ışınımını kısmen yansıtırken,
• Uzun dalga yer radyasyonunu tutarak,
  pozitif radyatif zorlama oluşturabilir.

Bu nedenle yoğunlaşma izleri, havacılığın iklim üzerindeki dolaylı etkileri arasında önemli bir araştırma konusudur.